AIX Биржасының 2025 жылғы нәтижелері
Astana International Exchange (AIX, «Биржа») 2025 жылғы қызметінің қорытындыларын ұсынады. Бұл жыл нарықтың жедел өсуімен, рекордтық сауда белсенділігімен, сондай-ақ өнімдер желісін және халықаралық байланыстарды одан әрі дамытумен ерекшеленді.
2025 жылы AIX нарықтағы өтімділікті арттыру, инвесторларға мүмкіндіктерді кеңейту және операциялық тиімділікті арттыру, сондай-ақ нарыққа шығу мерзімдерін қысқарту мақсатында бизнес процестерді оңтайландыруға аса ден қойды. Биржа дәстүрлі капитал нарықтарында да, инновациялық инвестициялық сегменттерде де жаңа құралдарды енгізе отырып, листингтердің тұрақты динамикасын қамтамасыз етті және нарықтық инфрақұрылымды одан әрі нығайтты.
AIX Басқарма төрайымы Әсель Мұқажанова былай деп атап өтті:
«2025 жылы біздің назарымыз нарықтың өсу шеңберінен асып түсті – AIX үшін бұл құрылымдық және операциялық өзгерістер жылы болды. Рекордтық нарықтық белсенділікпен қатар, біз нарықтың жұмыс істеу қағидаттарын қайта қарап, операциялық тиімділікті арттыру, эмитенттер мен инвесторлардың қажеттіліктерін ескере отырып шығару рәсімдерін оңтайландыру мақсатында негізгі процестерді жеңілдеттік».
2025 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша AIX қызметінің нәтижелері:
- Құнды қағаздар листингі: барлығы 195 эмитенттен 368 бағалы қағаз листингке енгізілді, оның ішінде 2025 жылы 113 эмитенттен 215 бағалы қағаз тіркелді. Салыстыру үшін: 2024 жылы 140 құнды қағаз тіркелген.
- Тартылған капитал (қарыздық және үлестік): құрылған сәттен бастап 11,9 млрд АҚШ доллары; 2025 жылы – 4,9 млрд АҚШ доллары, оның басым көпшілігі қарыздық құралдардың үлесінде.
- Сауда көлемі: 2024 жылғы 1,3 млрд АҚШ долларымен салыстырғанда 2025 жылы 2,1 млрд АҚШ долларына дейін айтарлықтай өсті (қарыздық құралдар саудасы 1,7 млрд доллар, үлестік құралдар — 0,4 млрд АҚШ доллары)
- Нарық қатысушылары: Қазақстан, Қытай, Еуропа және Таяу Шығыстан 65 сауда мүшесі; 2025 жылы 15 жаңа брокер қосылды.
- Кастодиандық қызмет көрсету: 20 кастодиан, оның 4-і 2025 жылы қосылды. Тоғыз (9) жаһандық кастодиан AIX Орталық бағалы қағаздар депозитарийінде (AIX CSD) суб есепшоттарға ие.
- Инвесторлық база: AIX CSD-дегі жеке инвесторлардың шоттары 2,3 млн-ға жетті (2024 жылы – 1,9 млн).
Саудаға шолу
2025 жылы сауда белсенділігі едәуір артты, бұл қатысушылар санының көбеюімен және нарықтағы өтімділіктің жоғарылауымен байланысты болды. Жалпы сауда көлемі 2,1 млрд АҚШ долларын құрап, 2024 жылғы 1,3 млрд АҚШ долларымен салыстырғанда 59%-ға өсті.
Сауда айналымының өсуі бірқатар борыштық бағдарламалардың листингке енгізілуімен байланысты болды. Сонымен қатар, жақында іске қосылған жаңа өнімдер — қазақстандық биржалық инвестициялық қорлар (ETF) бойынша да сауда белсенділігінің артуы байқалды: сауда көлемі 2024 жылғы 2,4 млн АҚШ долларынан 2025 жылы 31,6 млн АҚШ долларына дейін өсті.
Жаңа листингтер
2025 жыл AIX тарихындағы листингтер саны бойынша рекордтық жыл болды – саудаға 215 жаңа құнды қағаз жіберілді (2024 жылы – 140), бұл эмитенттер тарапынан сұраныстың артып келе жатқанын және өнімдердің әртараптандырылуын көрсетеді.
Негізгі листингтер:
Гонконг қор биржасымен (HKEX) бірлескен алғашқы IPO: вольфрам өндірумен айналысатын Jiaxin International Resources Investment Limited компаниясының қарапайым акциялары AIX пен HKEX-те саудаға жіберілді. Бұл Қазақстан мен Қытай арасындағы алғашқы трансшекаралық IPO, Қытайдың ұлттық валютасында номинацияланған Орталық Азиядағы алғашқы IPO, сондай-ақ AIX-тегі «Бір белдеу – бір жол» сегментіндегі алғашқы IPO болды. Орналастырудың қорытынды бағасы бір акцияға 9,93 юань деңгейінде белгіленді, ал жалпы сұраныс 34 млрд АҚШ долларынан асып түсті.
Еурооблигациялар шығарылымы:
– Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі 5, 7 және 12 жылдық айналым мерзімі бар, жалпы көлемі 4 млрд АҚШ долларын құрайтын АҚШ долларымен номинацияланған егемен еурооблигациялар шығарды.
– Қазақстан Даму Банкі теңгемен және АҚШ долларымен номинацияланған, жалпы сомасы тиісінше 300 млрд теңге және 500 млн АҚШ долларын құрайтын облигациялардың екі траншын орналастырды.
– ForteBank пен Kaspi.kz бес жылдық корпоративтік еурооблигациялар шығарды. ForteBank – 400 млн АҚШ доллары, Kaspi.kz – 650 млн АҚШ долларын тартты. Сонымен қатар ForteBank 400 млн АҚШ долларына AT1 мерзімсіз субординацияланған облигациялар орналастырды.
– «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ Қытай юанінде номинацияланған еурооблигацияларды AIX пен HKEX-те бір мезгілде орналастырған алғашқы эмитент болды. Шығарылым көлемі – 1,25 млрд юань, купондық мөлшерлеме – 2,950%, кірістілік – 3,150%.
Аймақтық валюталарды әртараптандыру: Еуразиялық даму банкі 700 млн БАӘ дирхамы көлемінде, 3 жылдық мерзіммен және жылдық 6,5% купондық мөлшерлемемен дебюттік облигациялар шығарды.
Қорлар мен құрылымдық өнімдер – AIX-тегі құрылымдық өнімдер сегментінде (ETN және ETF) белсенділіктің айтарлықтай өсуі байқалды. Сауда көлемі 2024 жылғы 2,4 млн АҚШ долларынан 2025 жылы 31,6 млн АҚШ долларына дейін артты. Бұл өсім бірқатар маңызды өнімдердің іске қосылуы мен листингке енгізілуінің нәтижесі болды, атап айтқанда:
- ITS Shariah ETF – Орталық Азия мен Кавказдағы шариғат қағидаттарына сәйкес келетін алғашқы индекстік қор, ислам талаптарын сақтайтын жаһандық компанияларды қамтиды;
- ITS World ETF – инвесторларға жетекші халықаралық компаниялардың жаһандық нарығына жол ашатын қор;
- ITS Single Stock ETF желісі – «көгілдір чиптер» санатындағы жетекші халықаралық компаниялардың акцияларын бөлшектеп сатып алуға мүмкіндік береді;
- Fonte Bitcoin ETF – Қазақстан мен Орталық Азияда тіркелген алғашқы биткоинге арналған спот ETF, биткоинді тікелей иеленбей-ақ, реттелген әрі кастодиандық қамтамасыз етілген қолжетімділікті ұсынады;
- Fonte Solana ETF – стейкинг функциясы бар Solana-ға арналған әлемдегі алғашқы спот ETF, инвесторларға цифрлық активтерге қол жеткізуге және стейкинг арқылы кірістілікті арттыру тетіктерін пайдалануға мүмкіндік береді.
Eurasia Mining PLC компаниясының Лондон қор биржасынан кросс-листингі – Eurasia Mining PLC компаниясының жай акциялары 2025 жылғы шілдеде AIX листингіне енгізіліп, саудаға жіберілді. Компания акциялары LSE мен AIX арасында толық өзара алмастырылады.
Кредиттік ноталар – Делавэр штатында тіркелген R Debentures LLC – Deal Drive LPN 2025-A компаниясы MENA өңірі мен Еуропада автодилерлерге арналған, жасанды интеллектті пайдалану арқылы қорларды талдау, басқару, баға белгілеу және сатуды жүзеге асыратын финтех-платформа Deal Drive Car Rental LLC компаниясына берілетін қарызды қаржыландыру мақсатында кредиттік ноталар шығарды. Орналастыру көлемі 2 млн АҚШ долларын құрады, айналыс мерзімі – 2 жыл.
Жаңа өнімдер мен қызметтер
Ұлттық банктің алтын монетасы Gold Coin: Ұлттық банк пен AIX арасындағы ынтымақтастық аясында Tabys қосымшасының пайдаланушыларына алтынға инвестициялаудың ыңғайлы әрі инновациялық тәсілі ұсынылды, соның ішінде бөлшек үлестерді сатып алу мүмкіндігі бар. Аталған жоба Дүниежүзілік қор биржалары федерациясы (WFE) тарапынан Innovation in Market Infrastructure Award санаты бойынша әлемдегі үздік үш жобаның бірі ретінде танылды. 2025 жылы алтын монеталармен жасалған сауда көлемі 31,7 млрд теңгені (60,6 млн АҚШ долларына баламалы) құрады.
JPMorgan Chase Bank облигациялары AIX-тің Ресми тізіміне енгізілді: JPMorgan Chase Bank, N.A. шығарған облигациялар AIX-тің Ресми тізіміне енгізілді. Шығарылымның жалпы көлемі – 6 млрд теңге, купондық мөлшерлеме – 12,6%, өтеу күні – 2029 жылғы 28 ақпан. Аталған облигациялар Люксембург қор биржасында да айналыста.
Әлеуметтік облигациялар: 2025 жылы AIX әлеуметтік маңызы бар жобаларды қаржыландыруға бағытталған әлеуметтік облигацияларды листингке енгізу және олармен сауда жасау арқылы орнықты қаржыландыру бастамаларын қолдауды жалғастырды.
«Ақтөбе» ӘКК» АҚ листингі: 1 млрд теңгелік облигациялар бағдарламасы аясында 100 млн теңге көлеміндегі дебюттік транш шығарылды. Облигациялардың купондық мөлшерлемесі – 20%, өтеу күні – 2028 жылғы 4 қыркүйек. Түскен қаражат «Ақтөбе» ӘКК қызметінің негізгі стратегиялық бағыттарын қаржыландыруға, оның ішінде инвестициялық және инновациялық инфрақұрылымды дамытуға, микро, шағын және орта бизнесті қолдауға, өнеркәсіптік және агроөнеркәсіптік жобаларды іске асыруға, сондай-ақ экспортқа бағдарланған өндірісті дамытуға бағытталады.
Арнайы қаржылық компаниялардың облигациялары: Бірқатар арнайы қаржылық компаниялар облигациялар шығарып, бұл борыштық бағалы қағаздар сегментінде жаңа бағыттың дамуын білдірді.
Жаңартылатын энергия сертификаттарымен сауданы іске қосу: AIX халықаралық жаңартылатын энергия сертификаттарымен (I-REC) сауданы іске қосты, бұл Қазақстандағы орнықты қаржыландыру экожүйесін дамытудағы жаңа кезең болды. Аталған сертификаттар электр энергиясының жаңартылатын көздерден өндірілгенін растайды. Осы бағытты іске қосу арқылы AIX I-REC саудасына ресми аккредитация алған әлемдегі тоғызыншы алаң атанды.
Листингсіз бағалы қағаздар: 2025 жылғы қыркүйекте листингке енгізілмеген бағалы қағаздармен биржадан тыс операциялар іске қосылды. AIX Регистраторы негізгі тіркеуші ретінде әрекет ететін мұндай бағалы қағаздарды шығару, есеп айырысу және сақтау қызметтері тек аккредиттелген инвесторларға қолжетімді және AIX-те листингке енгізуді немесе саудаға жіберуді талап етпейді. Листингсіз бағалы қағаздардың алғашқы шығарылымы SQIF AM Ltd лицензияланған АХҚО қор басқарушысы басқаратын BRIG тікелей инвестициялар қоры үшін жүзеге асырылды. 2025 жылғы қыркүйек пен желтоқсан аралығында жаңа сервисті пайдалану үшін тағы 17 клиент тіркеліп, сақтаудағы активтердің жалпы көлемі 300 млн АҚШ долларын құрады.
AIX-тегі алғашқы коммерциялық қағаздар шығарылымы: Alatau City Bank коммерциялық қағаздар бағдарламасын тіркеген алғашқы эмитент болды. Екі транштан тұратын бағдарламаның жалпы көлемі 500 млн АҚШ долларын құрайды.
Исламдық қаржыландыру құралдары: AIX исламдық қаржыландыру сегментін дамытуды жалғастырып, сукук құралдарының желісін кеңейтті, атап айтқанда:
- Tayyab Finance Sukuk SPC Ltd. айналыс мерзімі 2040 жылға дейінгі, жалпы көлемі 20 млрд теңгені құрайтын сукук бағдарламасын тіркеді.
- Asia Mineral Resource SPC Ltd. Қазақстандағы алғашқы бөлшек сукукты орналастырды. Шығарылым көлемі – 10 млн АҚШ доллары, ең төменгі номинал – 10 АҚШ доллары, бұл исламдық қаржы өнімдеріне жоғары кіру шегінсіз қолжетімділікті қамтамасыз етті.
AIX Регистраторының Ұлттық нөмірлеу агенттігі ретінде тағайындалуы: Astana International Exchange Registrar Ltd. «Астана» халықаралық қаржы орталығы (АХҚО) аясында Ұлттық нөмірлеу агенттігі (NNA) болып тағайындалды. Осы рөлде AIX Регистраторы АХҚО-да тіркелген бағалы қағаздар мен өзге де қаржы құралдары үшін халықаралық деңгейде танылған сәйкестендіру кодтарын беру және басқаруды жүзеге асырады, оның ішінде ISO 6166 стандартына сәйкес ISIN кодтарын, ISO 10962 бойынша CFI жіктемесін және ISO 18774 стандартына сәйкес FISN қысқартылған атауларын береді.
Ережелер мен реттеу
Букбилдингтің жеңілдетілген процесі: AIX орналастыру рәсімдерін оңтайландыру және нарыққа шығу мерзімдерін қысқарту мақсатында букбилдингтің жеңілдетілген процесін енгізді. Жаңа тәсіл аясында эмитенттер AIX-пен стандартты келісім жасайды, содан кейін процесті бастау үшін тек формалды өтінім беру жеткілікті. Букбилдинг өтінім берілген сәттен бастап екі күн ішінде жүргізіледі, бұл жалпы жұмыс процесін едәуір жеңілдетіп, тиімділікті арттырады және нарыққа жедел шығуды қамтамасыз етеді. 2025 жылы AIX-тің букбилдинг қызметін 20 эмитент пайдаланды.
ШОБ үшін жеңілдетілген облигациялық бағдарлама: AIX 2023 жылғы қазанда іске қосылған шағын және орта бизнеске арналған облигациялық бағдарламаны жетілдіріп, капитал нарықтарына қолжетімділікті арттыру мақсатында неғұрлым икемді талаптарды енгізді. Негізгі өзгерістерге облигациялардың айналыс мерзімін ұзарту, әртүрлі валюталарда шығару мүмкіндігі, бағдарламалық құрылым, операциялық тарихқа қойылатын талаптарды төмендету және салалық шектеулерді алып тастау кіреді. Time Building 2050 LLP компаниясы жаңартылған қағидалар бойынша нарықта облигацияларды орналастырған алғашқы эмитент болды.
Халықаралық ынтымақтастық
- Intebix, Solana Foundation және Jupiter ұйымдарымен өзара түсіністік туралы меморандум: AIX дәстүрлі биржалық листингті токенизацияланған құралдармен біріктіретін қос листинг механизмін енгізу мүмкіндігін зерделеуге бағытталған төртжақты меморандумға қол қойды.
- Шанхай қор биржасымен (SSE) стратегиялық ынтымақтастық: AIX пен SSE капитал нарықтарындағы ынтымақтастықты кеңейтуге, қаржы құралдарын әзірлеуге және нарықтарды өзара ілгерілетуге бағытталған ұзақ мерзімді әріптестікті нығайту мақсатында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.
- Амман қор биржасымен (ASE) өзара түсіністік туралы меморандум: AIX пен ASE нарықтық инфрақұрылым, листинг және сауда рәсімдері, сондай-ақ реттеуші базалар жөнінде ақпарат алмасу арқылы өзара тиімді мүмкіндіктерді айқындау мақсатында ынтымақтастықты күшейтуге келісті.
- AIX CSD пен Nasdaq Dubai арасындағы тікелей депозитарлық байланыс: AIX Орталық депозитарийі (AIX CSD) мен Nasdaq Dubai арасында қос листингтер бойынша сақтау және есеп айырысуды екі депозитарийдің кез келгені арқылы жүзеге асыруды қамтамасыз ететін тікелей депозитарлық байланыс орнатылды.
- AIX пен ADX депозитарийлері арасында тікелей байланыс орнату: AIX пен ADX Tabadul арнасын толықтыра отырып, трансшекаралық сауданы жеңілдету, нарықтық инфрақұрылымды нығайту және инвестициялық мүмкіндіктерді кеңейту мақсатында өздерінің орталық депозитарийлері арасында тікелей байланыс орнату туралы уағдаласты.
Анықтамалық ақпарат:
AIX 2017 жылы «Астана» халықаралық қаржы орталығын дамыту аясында құрылды. AIX акционерлері қатарында АХҚО, Шанхай қор биржасы, Жібек Жолы Қоры және AIX сауда платформасын ұсынатын NASDAQ биржасы бар. Биржа ағылшын құқығы қағидаттарына негізделген нормативтік-құқықтық орта аясында жұмыс істейді, осылайша сенімді инвестициялық ортаны қамтамасыз етеді. AIX миссиясы – жеке және мемлекеттік бизнесті қаржыландыруды тарту үшін түсінікті және тиімді жағдайларды қамтамасыз ету есебінен Қазақстанда және өңірде капиталдың белсенді нарығын дамыту. AIX тау-кен компаниялары үшін арнайы сегменттерді, сондай-ақ «Белдеу және жол» бастамасы аясында инфрақұрылымдық жобаларды әзірлейді. Толығырақ: www.aix.kz
«Астана» халықаралық қаржы орталығы (АХҚО) – бизнесті ашу және жүргізу, инвестициялар тарту, жұмыс орындарын құру және Қазақстан экономикасын дамыту үшін қолайлы құқықтық және реттеуші ортасы әрі дамыған инфрақұрылымы бар тәуелсіз юрисдикция. www.aifc.kz
