Арал теңізінің құрғаған түбін көгалдандыру
Арал теңізі, Қызылорда облысы, Қазақстан
Фотогалерея
01 — Жалпы ақпарат
«Арал теңізінің құрғаған табанын көгалдандыру» жобасы Қазақстан Республикасының Қызылорда облысындағы Арал теңізінің құрғаған табанының деградацияға ұшыраған аумақтарын қалпына келтіруге бағытталған. Жобаның негізі — сексеуіл егу және жаңа тұрақты экожүйелерді қалыптастыру бойынша ауқымды жұмыстар.
Қалыптастырылатын экожүйелер топырақты бекітуге, ауа сапасын жақсартуға және шаң-тұзды дауылдардың әсерін азайтуға ықпал етеді. Сексеуіл — құрғақшылыққа төзімді, Арал теңізінің құрғаған табанының күрделі табиғи жағдайларына жақсы бейімделген ағаш өсімдігі. Жоба сондай-ақ жайылымдарды тұрақты басқарудың заманауи тәсілдерін енгізуді көздейді.
Жобаның негізгі мақсаттары
— 80 000 гектар аумақта орман өсіру;
— Көміртекті сіңіру және жинақтауды арттыру;
— Топырақты бекіту, ауа сапасын жақсарту және шаң-тұзды дауылдардың теріс әсерін азайту.
02 — География және аумақ
03 — Стандарттар мен әдіснама
Тұрақты даму мақсаттары
ОДМ 1 — Кедейлікті жою
«Арал теңізінің құрғаған табанын көгалдандыру» жобасы Қазақстанның Қызылорда облысындағы Арал теңізінің құрғаған табанының деградацияға ұшыраған жерлерін қалпына келтіруге бағытталған. Жоба сексеуілді ауқымды көлемде отырғызуды және жаңа тұрақты экожүйелерді қалыптастыруды көздейді.
Қалыптастырылатын экожүйелер топырақты бекітуге, ауа сапасын жақсартуға және шаң-тұзды дауылдардың теріс әсерін азайтуға ықпал етеді. Сексеуіл — құрғақшылыққа төзімді, Арал теңізінің құрғаған табанының қатал жағдайларына жақсы бейімделген ағаш тұқымы. Сонымен қатар, жоба жайылымдарды тұрақты басқарудың заманауи әдістерін енгізуді көздейді.
ОДМ 2 — Аштықты жою
Топырақты бекіту, жердің өнімділігін арттыру және шаң-тұзды дауылдардың теріс әсерін азайту арқылы жоба өңірдегі азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға және тұрақты ауыл шаруашылығын дамытуға ықпал етеді.
ОДМ 4 — Сапалы білім
Жоба жергілікті серіктестердің әлеуетін дамытуға, жергілікті қауымдастықтарды экожүйелерді басқару, орман питомниктерін жүргізу және жерлерді қалпына келтірудің тұрақты тәжірибелерін қолдану мәселелері бойынша оқытуды көздейді.
ОДМ 8 — Лайықты жұмыс және экономикалық өсу
Арал теңізінің құрғаған табанында орман өсіру отырғызу материалдарын өсіру, орман отырғызу жұмыстарын жүргізу және экожүйелерді басқару салаларында жаңа жұмыс орындарын құруға ықпал етеді. Жоба сондай-ақ деградацияға ұшыраған жерлерді қалпына келтіруге және оларды одан әрі тұрақты пайдалануға мүмкіндік береді.
ОДМ 13 — Климаттың өзгеруіне қарсы күрес
Жоба көміртекті сіңіру көлемін арттыруға және шөлейттену салдарын азайтуға бағытталған табиғатқа негізделген шешімді білдіреді.
ОДМ 16 — Бейбітшілік, әділеттілік және тиімді институттар
Жоба Арал теңізінің құрғаған табанында орман өсіру арқылы жерүсті экожүйелерін қалпына келтіруге бағытталған, бұл топырақты бекітуге, биоалуантүрлілікті сақтауға және жерлердің деградациясын азайтуға ықпал етеді.
Әсері және тұрақты даму
Әлеуметтік әсері
Қоғамдық денсаулықты жақсарту.
Сексеуілден тұратын жасыл белдеу тұзды және шаңды дауылдардан қорғайтын табиғи тосқауыл ретінде қызмет етеді. Арал теңізінің құрғаған табанын тұрақтандыру және шаңның таралуын азайту арқылы жоба респираторлық аурулардың, соның ішінде демікпе мен туберкулездің таралуын азайтуға ықпал етеді.
Жұмыс орындарын құру.
Жоба жергілікті халық үшін жаңа жұмыс орындарын ашады: іске асырудың бірінші кезеңінде — 35–45 жұмыс орны, ал орман отырғызу жұмыстарының ең жоғары көлемі орындалатын және тұқым жиналатын кезеңдерде — 400 жұмыс орнына дейін. Жұмыспен қамту мүмкіндіктері орман питомниктерін басқару мен далалық жұмыстардан бастап, ұшқышсыз ұшу аппараттарын пайдалана отырып мониторинг жүргізуге байланысты жоғары технологиялық мамандықтарға дейінгі бағыттарды қамтиды.
Жергілікті қауымдастықтарды дамыту.
Жоба экологиялық мониторингтің халықаралық стандарттарына сәйкес өңірлік агрономдарды даярлау арқылы жергілікті қауымдастықтардың әлеуетін арттыруға ықпал етеді. Арал қаласы мен оған жақын орналасқан елді мекендердің тұрғындарын тартуға, сондай-ақ гендерлік теңдік қағидаттарын қамтамасыз етуге ерекше назар аударылады.
Экологиялық әсері
Шаңды және тұзды дауылдардың әсерін азайту.
Жоба Арал теңізінің құрғаған табанын бекітуге ықпал етіп, «ақ дауылдар» деп аталатын ауқымды шаң-тұзды дауылдардың пайда болу қаупін азайтады.
Топырақты бекіту.
Отырғызылған әрбір сексеуіл ағашының тамыр жүйесі 4 тоннаға дейін құмды ұстап тұруға қабілетті, бұл шөлейттену үдерісінің одан әрі таралуын болдырмауға мүмкіндік береді.
Көміртекті сіңіру.
Жоба деградацияға ұшыраған жерлерді табиғи көміртек сіңіргішке айналдырып, жобаның бүкіл іске асырылу кезеңі ішінде СО₂ көлемінің елеулі мөлшерде жинақталуын қамтамасыз етеді.
Қолайлы микроклиматты қалыптастыру.
Жоба топырақ бетінің температурасын төмендетуге, жергілікті ылғалдылықты арттыруға және Арал теңізінің құрғауы нәтижесінде пайда болған шектен тыс температуралық жағдайлардың әсерін жұмсартуға ықпал етеді.
Биоалуантүрлілікті қалпына келтіру.
«Құрғақ орман» экожүйесін қалыптастыру жергілікті флора мен фауна түрлерінің, оның ішінде жойылып кету қаупі бар ақбөкеннің, қайта оралуына жағдай жасайды.
Топырақ жағдайын жақсарту.
Жоба топырақтың тұздану деңгейін біртіндеп төмендетіп, оның су өткізгіштігін жақсартады, бұл сексеуіл жамылғысы астында шөлді өсімдіктердің қалпына келуіне қолайлы жағдай жасайды.
Қосымшалылық
Баламалы қаржыландыру көздерінің болмауы.
Тұзданған шөлді аумақтар жағдайында ауқымды орман өсіру коммерциялық тұрғыдан өміршең қызмет болып табылмайды. Жоба табиғи табыс көздерін (мысалы, ағаш дайындау немесе ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру) қарастырмайды, өйткені сексеуіл тек экологиялық тұрақтандыру мақсатында отырғызылады және шаруашылық мақсатта пайдалануға арналмаған.
Қаржыландырудың негізгі көзі.
Көміртек кредиттерін сатудан түсетін кірістер орман питомниктерін құруға, орман отырғызу жұмыстарын жүргізуге және табиғи жағдайлары күрделі шалғай аумақтарда жобаның ұзақ мерзімді мониторингін қамтамасыз етуге байланысты елеулі бастапқы шығындарды жабу үшін қажетті қаржыландыруды қамтамасыз етеді.