АХҚО мен ЭЫДҰ зерттеуі Қазақстанның банк секторындағы табиғатқа байланысты қаржылық тәуекелдерге ұшырауды айқындайды
«Бір белдеу, бір жол» бастамасына арналған Жасыл инвестициялар қағидаттарының Өңірлік бөлімшесі ретінде АХҚО Жасыл қаржы орталығы (ЖҚО) Astana Finance Days 2026 аясында табиғаттың тозуы мен табиғи қауіптердің Қазақстан экономикасы мен қаржы жүйесіне ықпалы туралы панельдік сессия өткізді. АХҚО, ЭЫДҰ, көпжақты даму институттары мен бизнес өкілдері тәуекелдерді анықтау, ақпаратты ашып көрсету, қадағалау, сақтандыру және орнықтылыққа инвестиция салу мәселелерін талқылады.
Сессия барысында АХҚО ЖҚО Қазақстандағы табиғатқа байланысты қаржылық тәуекелдер жөніндегі АХҚО мен ЭЫДҰ-ның бірлескен зерттеуінің алдын ала нәтижелерін таныстырды. Талдаудың бірінші кезеңі елдің қаржы секторы активтерінің шамамен 91%-ын құрайтын банк секторын қамтиды. ENCORE құралы мен бизнесті кредиттеу туралы егжей-тегжейлі деректерді қолдану арқылы зерттеу қаржылық тәуекелдерге ұшырау экожүйелік қызметтерге елеулі тәуелділікпен және табиғатқа түсетін қысыммен ұштасатын жағдайларды анықтайды.
Алдын ала скрининг Қазақстандағы бизнес-кредиттер портфелінің шамамен 84%-ы — 16 трлн теңгеге жуық сома — бір немесе бірнеше экожүйелік қызметке кемінде орташа деңгейде тәуелді қызмет түрлерімен байланысты екенін көрсетеді. Су тасқынының салдарын жеңілдету, су ағынын реттеу, сумен жабдықтау және суды тазарту секілді сумен байланысты қызметтер басым. Зерттеу сондай-ақ бизнесті кредиттеудің шамамен 42%-ы табиғатқа жоғары немесе өте жоғары қысым түсіретін қызмет түрлерімен байланысты екенін көрсетеді. Алты сектор неғұрлым терең бағалауды қажет етеді: металл кендерін өндіру; металлургия және металл бұйымдарын өндіру; өсімдік және мал шаруашылығы; тамақ өнімдері мен сусындар өндірісі; құрылыс; шикі мұнай мен табиғи газ өндіру. Бұл көрсеткіштер нақты шығындарды емес, тәуекелдерге ұшырауды және олардың ықтимал берілу арналарын сипаттайды.
«Табиғатқа байланысты тәуекелдер Қазақстан үшін, әсіресе су ресурстары тұрғысынан, қазірдің өзінде қаржылық мәнге ие. Негізгі міндет — физикалық әсерлер қаржылық шығындарға әкелмей тұрып, осы түсінікті сапалырақ деректерге, тиімдірек тәуекелдерді басқаруға және орнықты инвестициялық шешімдерге айналдыру», — деді АХҚО Жасыл қаржы орталығының бас директоры Манас Гиждуаниев.
Зерттеудің келесі кезеңінде Қазақстанға арналған тақырыптық мысал ретінде су тасқынын пайдалана отырып, тәуекелдерге ұшыраудың экономикалық және қаржылық салдарға қалай айналуы мүмкін екені қарастырылады. Су тасқыны тәуекелі оның айқын көрінуіне, географиялық картаға түсіру мүмкіндігіне және тікелей залалға, қызметтің үзілуіне, бюджеттік шығыстарға, сондай-ақ ықтимал кредиттік және сақтандыру шығындарына әкелу қабілетіне байланысты таңдалды.
«Орталық Азиядағы су, энергетика және жер пайдалану мәселелері өзара байланысты. Сондықтан табиғатқа қатысты инвестициялар жергілікті экожүйелер мен институттардың ерекшеліктеріне негізделіп, сонымен бірге өңірлік ынтымақтастықтың күшеюінен пайда алуға тиіс. Қазақстан қаржы жүйесіндегі табиғатқа байланысты тәуекелдер мен мүмкіндіктер туралы дәлелді базаны нығайту, сол деректерді инфрақұрылымдық жобаларды қоса алғанда, сенімді жобалар портфелін қалыптастыру үшін пайдалану және жобаларды коммерциялық негізде қаржыландыру қиын болған кезде тәуекелдерді бөлісу құралдарын қолдану арқылы мемлекеттік және жеке қаржыландыруды көбірек тарта алады. Халықаралық тәжірибе маңызды, алайда шешімдерді жай ғана көшірудің орнына жергілікті жағдайларға бейімдеу қажет», — деді ЭЫДҰ Қоршаған орта дирекциясының экономисі және Орталық Азиядағы су-энергетика-жер ресурстарының өзара байланысы жөніндегі бағдарламаның жетекшісі Такаёси Като.
Қатысушылар жіктеу мен ақпаратты ашып көрсету тек бастапқы қадамдар екенін атап өтті. Табиғатқа байланысты қаржылық тәуекелдерді тиімді басқару қаржы қадағалау органдары, қоршаған ортаны қорғау және салалық мемлекеттік органдар, қаржы ұйымдары мен компаниялар арасындағы ынтымақтастықты; географиялық тұрғыдан нақтыланған деректерге кеңірек қол жеткізуді; ортақ анықтамалар мен көрсеткіштерді; сондай-ақ табиғатқа елеулі тәуелділік пен оған әсерді корпоративтік басқаруға, кредиттік бағалауға және тәуекелдерді басқару процестеріне кезең-кезеңімен енгізуді талап етеді. Қатысушылар тәуекелдердің алдын алуды, орнықты инфрақұрылымды және экожүйелік шараларды мониторингпен, ерте ескертумен, сақтандырумен, қайта сақтандырумен және нарықтың өтеу мүмкіндігінен асатын залалдарға арналған мемлекеттік қаржылық тетіктермен ұштастыратын көпдеңгейлі тәсілді талқылады.
АХҚО мен ЭЫДҰ-ның бірлескен зерттеуін 2026 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланып отыр. Келесі кезеңдерде салалық және географиялық тәуекелдерге ұшырау көрсеткіштері қосымша тексеріліп, су тасқынына байланысты тәуекелдердің берілу арналары талданады және қаржылық орнықтылықты нығайту жөніндегі алдын ала ұсыныстар әзірленеді. Astana Finance Days аясында ұсынылған нәтижелер қосымша тексерілуге тиіс және түпкілікті реттеушілік ұсынымдар болып табылмайды.
АХҚО Жасыл қаржы орталығы
АХҚО Жасыл қаржы орталығы саясат пен нарықты дамыту, әлеуетті арттыру, консультациялық қызметтер көрсету және тәуелсіз сыртқы бағалау жүргізу арқылы Қазақстанда және жалпы өңірде орнықты қаржыландырудың дамуына ықпал етеді.
